Efektywność energetyczna jest to wielkości zużycia energii odniesionej do uzyskiwanej wielkości efektu użytkowego.
W ciągu ostatnich 10 lat w Polsce dokonał się ogromny postęp w zakresie efektywności energetycznej. Nadal jednak efektywność energetyczna polskiej gospodarki jest około 3 razy niższa niż w najbardziej rozwiniętych krajach europejskich i około 2 razy niższa niż średnia w krajach Unii Europejskiej.

Efektywność energetyczna budynków

Panuje powszechne przekonanie, że transport i przemysł to najwięksi odbiorcy energii. Jednak najwięcej, bo aż 40% energii zużywają w Europie mieszkańcy i użytkownicy budynków na ich ogrzanie, oświetlenie, wentylację, klimatyzację i przygotowanie ciepłej wody użytkowej. Zużycie to ciągle się powiększa, ponieważ stale podnoszony standard życia wiąże się z rosnącą powierzchnią mieszkań, podniesieniem komfortu cieplnego pomieszczeń oraz coraz powszechniejszym instalowaniem systemów klimatyzacji.


Zużycie energii końcowej w krajach EU-27 (2006).
Źródło: EU Energy and Transport in Figures.


W budynkach mieszkalnych najwięcej energii pochłania ich ogrzewanie. Mieszkańcy krajów Unii Europejskiej na ogrzewanie przeznaczają 69% energii zużywanej w budynkach, na przygotowanie ciepłej wody - 15%, na oświetlenie i zasilanie sprzętu elektrycznego - 11%, a na gotowanie - 5%. W Polsce ogrzewanie pochłania nawet 71,2%. W Niemczech udział energii zużywanej na ogrzewanie w ogólnym zużyciu energii w budynkach mieszkalnych jest jeszcze wyższy i wynosi 75%, jednak powierzchnia mieszkalna przypadająca na statystycznego mieszkańca Niemiec jest większa niż w Polsce. We Włoszech na ogrzewanie przypada 68% energii zużywanej w budynkach, zaś w Szwecji, pomimo surowego klimatu, tylko 61%. Jest to efekt wyjątkowo wysokich wymagań stawianych budownictwu w tym kraju.


Struktura zużycia energii w gospodarstwach domowych w Polsce
Źródło: Efektywność wykorzystania energii w latach 1995-2005, GUS, Warszawa 2007


Straty ciepła w budynku są wynikiem przenikania ciepła przez przegrody zewnętrzne oraz podgrzewania powietrza wentylacyjnego napływającego z zewnątrz.


Przykładowe straty ciepła w budynku jednorodzinnym wolnostojącym i w bliźniaku
Źródło: na podstawie materiałów dydaktycznych Studium Podyplomowego „Budownictwo Energooszczędne, Certyfikacja energetyczna, audyt energetyczny i termomodernizacja budynków”
na Wydziale MEiL PW


Główne sposoby zmniejszenia strat cieplnych w budynku to:

- dobra izolacja termiczna ścian zewnętrznych, stropów, dachów, podłóg na gruncie,
- wysokiej jakości stolarka budowlana,
- wysoka sprawność źródeł ciepła oraz prawidłowa regulacja i eksploatacja systemów ogrzewania,
- odzysk ciepła z wentylacji.


Od lat wymagania prawne w zakresie izolacyjności cieplnej przegród budynków były systematycznie zaostrzane. W tabeli poniżej przedstawiono historię standardów termoizolacyjności w Polsce.


Źródło: Stowarzyszenie Producentów Betonów

W kolejnej tabeli porównano aktualne wymagania prawne odnośnie współczynników przenikania ciepła przegród budowlanych z rozwiązaniami ekonomicznie optymalnymi w Polsce i kilku innych krajach Europy. Jak wynika z przedstawionych danych wymagania prawne w zakresie izolacyjności przegród budowlanych w większości krajów europejskich powinny być bardziej rygorystyczne.


Źródło: Ecofys: U-Values For better energy performance of buildings


Jednym z działań, które zmierzają do racjonalizacji użytkowania i oszczędzania energii w Polsce jest wprowadzenie regulacji prawnych zgodnych z wytyczny­mi Dyrektywy 2002/91/EC. Wspierają one podejmowanie decyzji inwestycyjnych i prowadzą do poprawy efektywności energetycznej budynków. Regulacje zostały wdrożone do polskiego systemu prawnego i zgodnie z przyjętymi w nich zapisami od 1 stycznia 2009 roku, powstał obowiązek sporządzania świadectwa charaktery­styki energetycznej budynków.

Charakterystyka energetyczna określana jest na podstawie porównania jednostko­wej ilości pierwotnej energii nieodnawialnej EP, która jest niezbędna do zaspokoje­nia potrzeb energetycznych budynku w zakresie ogrzewania, chłodzenia, wentyla­cji, ciepłej wody użytkowej, a w przypadku budynków niemieszkalnych również oświetlenia, z odpowiednią wartością referencyjną.