PL

ENG
Wrocław dla klimatu
Autor: papDodano: 3.09.2010

Zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych oraz kosztów wytwarzania energii to główne założenia rozpoczętego w czwartek projektu Wrocław dla klimatu.
Pierwszy etap projektu zrealizowany zostanie przez naukowców z Wrocławskiego Węzła Klimatycznego działającego we Wrocławskim Centrum Badan EIT+ oraz specjalistów z firmy McKinsey&Company, którzy przeprowadzą analizę badawczą oceniającą możliwość redukcji emisji gazów.
Analiza będzie obejmowała budynki mieszkalne, komercyjne i użyteczności publicznej, transport, ciepłownictwo, gospodarkę energetyczną, wodę, a także powietrze i zieleń miejską.
Na tej podstawie opracowana zostanie tzw. krzywa energetyczna, na której znajdą się informacje na temat możliwości obniżenia emisji dwutlenku węgla, kosztów całej operacji i przewidywanych efektów. Przełoży się to na harmonogram działań, które w ciągu najbliższych kilku lat będzie realizowało miasto. Prace nad opracowaniem analizy mają potrwać do końca stycznia 2011 roku.
Głównymi korzyściami z realizacji programu ma być zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, obniżenie kosztów ogrzewania budynków i kosztów wytwarzania energii oraz rozwój technologii ochrony klimatu.
Wrocław jest pierwszym miastem w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej, które realizuje tego typu program. Wcześniej podobne analizy i projekty przeprowadzono m.in. w Nowym Jorku, Sztokholmie i Kopenhadze.


Finansowanie inwestycji pozwalających oszczędzać energię
Autor: wnp.plDodano: 3.09.2010

Przedsiębiorcy, którzy zdecydują się na wprowadzenie działań i inwestycji zmniejszających zużycie energii, mogą skorzystać z dofinansowania w postaci dotacji, pożyczek i kredytów ze środków zagranicznych, najczęściej unijnych, oraz krajowych.
Przygotowując się do rozpoczęcia inwestycji, warto sprawdzić możliwości dofinansowania z programów:
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 – program łączący w sobie finansowanie z Funduszu Spójności, funduszy strukturalnych oraz z budżetu krajowego. Możliwość finansowania dużych projektów o wartości powyżej 5 mln euro.
Regionalne Programy Operacyjne na lata 2007-2013 – 16 programów przeznaczonych dla poszczególnych województw, łączących w sobie finansowanie z Funduszu Spójności, funduszy strukturalnych oraz z budżetu krajowego. Możliwość finansowania mniejszych projektów, poniżej 5 mln euro.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – źródło krajowe, pochodzące m.in. z opłat i kar ekologicznych. Dofinansowuje inwestycje ekologiczne o znaczeniu i zasięgu ogólnopolskim i ponadregionalnym oraz zadania lokalne, istotne z punktu widzenia potrzeb środowiska. Udziela dotacji i pożyczek.
Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – większość Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oferuje dla przedsiębiorców preferencyjne pożyczki oprocentowane 3% w skali roku. Przyznawane są one na okres do 10 lat i obejmują maksymalnie 75% kosztów kwalifikowanych projektów m.in. w zakresie produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych.
Firma, która zdecyduje się na zaciągnięcie kredytu, może skorzystać z oferty jednego z banków komercyjnych lub Funduszu Kredytu Technologicznego.
Są też inne możliwości pozyskiwania funduszy na działania energooszczędne.
Jeśli przedsiębiorstwo nie zamierza korzystać z dotacji, a jednocześnie nie chce obciążać swego bilansu poprzez korzystanie z kredytu, jednym z rozwiązań może być kontrakting. Kontrakting polega na finansowaniu inwestycji przez stronę trzecią, czyli przez przedsiębiorstwo wyspecjalizowane w realizacji inwestycji służących racjonalizacji zużycia energii. W umowie kontraktingowej przeprowadzenie całego procesu inwestycyjnego oraz jego finansowanie zapewnione jest przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwo, czyli kontraktora. Klient zobowiązuje się do wnoszenia na rzecz kontraktora opłat w uzgodnionej wysokości, zapewniającej zwrot zainwestowanego kapitału i pokrycie kosztów eksploatacji. W przypadku przedsięwzięć energooszczędnych opłaty te są w całości lub w części równoważone oszczędnościami w wydatkach na energię.


Do 2020 roku przychody przemysłu zielonych technologii mają się podwoić
Autor: wnp.plDodano: 2.09.2010

Jak twierdzają autorzy raportu „New think: act CONTENT on Green Business” z firmy Roland Berger Strategy Consultants, stoimy niejako w obliczu „jutrzenki nowej ekonomii”. Kryzys i przyjęte metody mające mu zapobiegać w przyszłości wcale nie oddaliły fundamentalnych wyzwań, jakie stoją przed ludzkością: zanieczyszczenie środowiska, eksplozja demograficzna, malejące zasoby naturalne, rosnący popyt na surowce w krajach wschodzącej gospodarki, itp.
Tradycyjny rozwój gospodarki nie zapewnia warunków do rozwoju w dłuższej perspektywie. Dlatego obecnie na znaczeniu nabierają technologie, które - zmniejszając ryzyko ekonomiczne i ekologiczne oraz stwarzając większe gwarancje pracy - mogą kreować zarazem przewagi konkurencyjne. Są to technologie „zielonego” przemysłu.
Raport powstał w oparciu o wywiady przeprowadzone z 1300 biznesmenami i przedstawicielami 200 organizacji badawczych. RBSC przypomina, że rządy wydają już znaczne kwoty, aby wesprzeć tego typu rozwój. Kraje uprzemysłowione wdrożyły wspólnie programy promujące nowe
technologie, warte miliardy euro. „Zielony” przemysł ma około 15% udziału w światowym zestawie zachęt gospodarczych. Jak szacuje Międzynarodowy Fundusz Walutowy, każdy dolar wydany na „zielone cele” przyciąga kolejnego dolara. Sama Europa wyłożyła 7 mld euro na programy poprawiające efektywność energetyczną – począwszy od badań nad bardziej oszczędnymi samochodami, po efektywniejsze zakłady i sprawniejsze elektrownie. Dalsze 6 mld euro wydano na rozwój energetycznych źródeł odnawialnych, a 3,5 mld – na infrastrukturę energetyczną. Prawie pół miliarda euro zostanie wydanych na budowę farm wiatrowych.
Korea Południowa planuje w ciągu najbliższych pięciu lat wyłożyć około 36 mld dolarów (co najmniej 80% budżetu stymulującego rozwój) na poprawę efektywności energetycznej, OZE oraz systemy kontroli ścieków. Pod tym względem absolutnym rekordzistą okazują się Chiny, które na ochronę środowiska i klimatu chcą wydać 220 mld dolarów, dwa razy więcej niż USA. Już w 2013 roku chiński rynek technologii ochrony środowiska, łącznie z OZE, będzie wart 1000 mld dolarów.
Zielone technologie już zapewniają utrzymanie konkurencyjności. Jak wynika z innej analizy RBSC, opracowanej wspólnie z MFW, Niemcy zajmują trzecie miejsce na świecie pod względem zielonych technologii. Wśród liderów modna stała się naklejka: „Green tech made In Germany”. W takich technologiach, jak fotowoltaika, energetyka solarna, energetyka wiatrowa i hydroenergetyka, niemieckie firmy mają od 21 do 35% udziału w globalnym rynku. Natomiast zakłady z tego kraju produkujące technologie dla biogazowi – kontrolują 90% światowego rynku.
Autorzy twierdzą, że rozwój zielonego przemysłu będą kształtowały szczególnie silnie trzy zjawiska.
Po pierwsze, agresywna rywalizacja pretendentów, czyli małych firm lub wchodzących na ten rynek. Dlatego m.in., że nowe technologie wymagają innowacyjności, ale zarazem krótkich cyklów powstawania i wdrożenia. Dobrym wskaźnikiem tego zjawiska są patenty. Obecne rejestry ich zgłoszeń wskazują, że co roku przyrasta o 19% więcej patentów z zakresu technologii ochrony środowiska. Przodują pod tym względem Niemcy oraz Japonia.
Po drugie, wiele „zielonych” technologii nie zostało wdrożonych na skalę przemysłową. W oczy rzuca się rozproszenie sił i środków. Autorzy raportu oceniają, że czeka nas fala konsolidacji w tym sektorze. To dopiero umożliwi upowszechnienie wielu wynalazków na skalę przemysłową.
Po trzecie, wiele zależy od akceptacji przez konsumentów wyższej ceny za produkty ekologiczne. W USA już 30% konsumentów deklaruje, że należy do grupy LOHAS (lifestyle of health and sustainability). Jednak nie wiadomo, ile spośród nich nadal jest szczęśliwych z faktu, że muszą zapłacić o jeden lub dwa dolary więcej za „zielony” towar.
Wyzwaniem samym w sobie jest pogodzenie interesów gospodarczych z „ekologicznymi”, aby stworzyć nowy projekt, zapewniający rozwój. W tym kontekście, najbardziej dynamicznym czynnikiem są właśnie technologie „zielonego” przemysłu.


„Krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych” znowu opóźniony
Autor: wnp.plDodano: 2.09.2010

Ministerstwo Gospodarki poinformowało o kolejnych opóźnieniach związanych z „Krajowym planem działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych”. Obecnie po konsultacjach społecznych i uzgodnieniach międzyresortowych dokument czeka na akceptację przez Komitet do spraw Europejskich.
Zgodnie z wymogami dyrektywy 2009/28/WE rząd do 30 czerwca br. powinien przekazać Komisji Europejskiej „Krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych”. Plan powinien przedstawiać, w jaki sposób zrealizujemy piętnastoprocentowy udział energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych w finalnym zużyciu energii w roku 2020.
Na początku lipca Ministerstwo Gospodarki informowało o zawiadomieniu odpowiednich organów KE, o tym iż Krajowy Plan Działania zostanie przekazany do końca sierpnia 2010.
Obecnie Krajowy Plan Działania czeka na akceptację przez Komitet do spraw Europejskich, który, jak informuje MG, dokumentem ma zająć się na najbliższym posiedzeniu, czyli w przeciągu dwóch tygodni. Następnie KPD po zatwierdzeniu przez Komitet do spraw Europejskich zostanie przesłany do Komisji Europejskiej.


16. wersja ustawy o efektywności energetycznej
Autor: wnp.plDodano: 26.08.2010

Zgodnie z informacjami Departamentu Energetyki Ministerstwa Gospodarki, Minister Gospodarki przedłożył pod obrady stałego Komitetu Rady Ministrów projekt ustawy o efektywności energetycznej w pełni wdrażający dyrektywę 2006/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych (Dz. Urz. WE L 114z 27.04.2006 r.).
Na posiedzeniu 24 czerwca 2010 r. Komitet przyjął projekt ustawy z uwagami i rekomendował jego rozpatrzenie Radzie Ministrów. 30 czerwca projekt ustawy (wersja 15) został skierowany do prac Komisji Prawniczej przy Rządowym Centrum Legislacji. W wyniku prac komisji dokonano korekt formalno-prawnych w projekcie ustawy, a Ministerstwo Gospodarki zaproponowało poprawki merytoryczne, które zostaną przedstawione do rozpatrzenia Radzie Ministrów.
Jak informuje resort gospodarki, Komisja Prawnicza zakończyła prace nad projektem w dniu 3 sierpnia. Obecna szesnasta wersja projektu ustawy jest na etapie przygotowywania do przedłożenia pod obrady Rady Ministrów.
Ministerstwo Gospodarki twierdzi, że ustawa o efektywności energetycznej zostanie przekazana do Sejmu w bieżącym roku.
Ministerstwo Gospodarki założenia do ustawy o efektywności energetycznej przedstawiło już w lipcu 2007 roku, ale od tego czasu nie udało się uzgodnić jej projektu. W 2007 roku zakładano, że wejdzie ona w życie w maju 2008 r.
Główne cele przedstawione w założeniach do ustawy to ograniczenie zużycia energii, zmniejszenie strat w przesyle i dystrybucji energii oraz zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i redukcja zanieczyszczeń środowiska. Ustawa miała pomóc w realizacji obowiązku polegającego na ograniczeniu do końca roku 2016 zużycia energii pierwotnej o 9% w stosunku do roku 2005.
Ustawa miała wprowadzić także białe certyfikaty, czyli mechanizm pozyskiwania, umarzania i obrotu świadectwami potwierdzającymi przeprowadzenie działań energooszczędnych. Zasady tego mechanizmu i katalog firm, które miałyby być nim objęte budzi jednak wielkie spory, zdaniem części krytyków zasady białych certyfikatów są zbyt skomplikowane, a systemem białych certyfikatów nie powinny być objęte firmy energetyczne.
Jednak wielu przemysłowych odbiorców energii uważa, że lepsza jest nawet zła ustawa, którą można poprawiać, niż jej brak.


Wsparcie dla inwestycji w OZE
Autor: AEEDodano: 20.08.2010

Za Portalem Samorządowym, wskazujemy źródła wsparcia finansowego dla inwestycji w odnawialne źródła energii.
Zainteresowanie inwestycjami w odnawialne źródła energii w Polsce stale wzrasta. Niestety fakt ten nie idzie w parze ze wzrostem ilości dotacji na tego rodzaju przedsięwzięcia. Warto przypomnieć, że 31 maja br. zakończył się drugi i zarazem ostatni nabór do działania 9.4 PO Infrastruktura i Środowisko, które było wiodącym źródłem wsparcia OZE. W ramach funduszy unijnych pozostały więc obecnie Regionalne Programy Operacyjne oraz Program Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Na fakt systematycznego wyczerpywania się środków unijnych, zareagował Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej tworząc programy priorytetowe finansowane ze środków krajowych, zarówno w postaci pożyczek udzielanych na preferencyjnych warunkach jaki i pomocy bezzwrotnej.
Pożyczka preferencyjna na inwestycje w zakresie OZE i wysokosprawnej kogeneracji
W przypadku inwestycji w odnawialne źródła energii sztandarowym źródłem dofinansowania w ramach środków krajowych jest „Program dla przedsięwzięć w zakresie odnawialnych źródeł energii i obiektów wysokosprawnej Kogeneracji” wdrażany przez NFOŚiGW.
W trzecim już konkursie, do którego nabór odbędzie się w dniach od 9 grudnia 2010 do 7 stycznia 2011 będą mogły wziąć udział wszystkie podmioty podejmujące działalność w zakresie OZE.
Zgodnie z zapowiedziami wprowadzono mniej restrykcyjne wymagania dotyczące Programu, głównie w zakresie dokumentacji potwierdzającej gotowość przedsięwzięcia do realizacji. Przewidywane jest sukcesywne dostarczanie dokumentacji, po dostatecznym przygotowaniu przedsięwzięcia, w okresie do 8 miesięcy od otrzymania wezwania z NFOŚiGW do uzupełnienia dokumentacji.
Wnioskodawcy, których przedsięwzięcia, choć ocenione pozytywnie, nie zostały zakwalifikowane do udzielenia dofinansowania, ze względu na wyczerpanie puli alokacji, będą mogli rozpocząć realizację przedsięwzięcia na własne ryzyko, a udzielenie dofinansowania będzie możliwe po ewentualnym uwolnieniu środków finansowych lub zwiększeniu alokacji na ten cel.
Pożyczka będzie mogła wynosić do 75% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia, którego koszt całkowity wyniesie nie mniej niż 10 mln zł. Możliwe będzie umorzenie, do 50% kwoty pożyczki, w zależności od rentowności przedsięwzięcia. Przede wszystkim umorzenie nie będzie udzielane jeżeli wartość bieżąca netto inwestycji (NPV) będzie dodatnia.
Dla projektów mniejszych pożyczka preferencyjna z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Oprócz wsparcia oferowanego na szczeblu centralnym, uruchomione zostaną nabory wniosków w ramach pożyczki preferencyjnej w poszczególnych województwach, dla projektów o wartości niższej niż 10 mln zł.
Wysokość pożyczki o stałym oprocentowaniu 3% w skali roku, wyniesie maksymalnie 75% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia realizowanego przez ostatecznego beneficjenta. Spłata pożyczki odbywać się będzie w ratach kwartalnych, a okres finansowania nie będzie mógł być dłuższy niż 10 lat od wypłaty pierwszej transzy pożyczki. Natomiast okres karencji w spłacie rat kapitałowych wyniesie 18 miesięcy, licząc od daty wypłaty pierwszej transzy pożyczki.
Nabór w ramach Programu przeprowadzą WFOŚiGW w poszczególnych województwach. Najpierw jednak Instytucje te, jako beneficjenci pośredni, muszą uzyskać promesę dofinansowania z NFOŚiGW. Jeżeli ją otrzymają to wówczas mogą przygotować dokumentację i ogłosić nabór wniosków dla beneficjentów końcowych czyli np. przedsiębiorców. W chwili obecnej wszystkie WFOŚiGW posiadają promesę dofinansowania i zaczynają uruchamiać konkursy w poszczególnych województwach.
Biogazownie Rolnicze finansowane z NFOŚiGW
W odpowiedzi na coraz większe zainteresowanie inwestycjami w zakresie przetwarzania biomasy na energię elektryczną, NFOŚiGW wprowadził program priorytetowy „System Zielonych Inwestycji (GIS) – Biogazownie Rolnicze”
W ramach Programu dofinansowanie mogą uzyskać, osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, podejmujące realizację przedsięwzięć z zakresu budowy, rozbudowy lub przebudowy obiektów wytwarzania energii elektrycznej z wykorzystaniem biogazu rolniczego oraz instalacje wytwarzanie biogazu rolniczego. Program będzie wdrażany w latach 2010-2013, a jego budżet wynosi 1 mld zł.
Dofinansowanie w I konkursie udzielane będzie wyłącznie w formie dotacji ze środków zgromadzonych na Rachunku klimatycznym, do 30% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia. W celu uzyskania dodatkowych środków w formie pożyczki ze środków NFOŚiGW należy złożyć odrębny wniosek. W ramach niniejszego konkursu nie przewiduje się dodatkowych dotacji ze środków NFOŚiGW.
Pożyczka udzielana będzie na preferencyjnych warunkach, tj.:
- oprocentowaniu zmiennym WIBOR 3M + 50 pkt bazowych (w skali roku),
- okresie finansowania: do 15 lat od pierwszej planowanej wypłaty transzy pożyczki,
- okresie karencji w spłacie rat kapitałowych nie dłuższym niż 18 miesięcy od daty zakończenia realizacji przedsięwzięcia,
- wysokości do 45% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia.
Wypłata środków będzie możliwa po otrzymaniu przez NFOŚiGW faktur lub równoważnych dokumentów księgowych dokumentujących realizację poszczególnych etapów przedsięwzięcia zapisanych w harmonogramie realizacji.
Konkurs już został ogłoszony, nabór wniosków planowany jest od 30 sierpnia 2010 r. do 28 września 2010 r.
Regionalne Programy Operacyjne
Wszystkie 16 województw przewidziało wsparcie dla podmiotów publicznych w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych. O dofinansowanie inwestycji dotyczących OZE mogą się ubiegać przede wszystkim Jednostki Samorządu Terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia ale również podmioty działające na podstawie Ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym, podmioty sektora finansów publicznych, jednostki naukowe i szkoły wyższe, organizacje pozarządowe publiczne zakłady opieki zdrowotnej, kościoły i związki wyznaniowe oraz inne podmioty publiczne. W większości województw do działań związanych z OZE mogą aplikować podmioty prywatne, wyjątkiem są tutaj województwa: śląskie, podkarpackie, podlaskie, opolskie, podlaskie oraz pomorskie.
Wartość projektu z zakresu budowy jednostek wytwarzających energię elektryczną ze źródeł odnawialnych nie może przekroczyć 20 mln zł (energia wiatrowa i słoneczna) oraz 10 mln zł w przypadku źródeł wytwarzających energię elektryczną z wody, biomasy lub biogazu. Wartość projektów dotyczących wytwarzania energii elektrycznej w skojarzeniu również nie może przekroczyć 10 mln zł.
Maksymalny udział dofinansowania w RPO wynosi 85% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia lub zgodnie z dopuszczalnym pułapem pomocy publicznej określonym w programie pomocowym.
W ramach RPO podmioty mogą otrzymać płatność w formie dotacji rozwojowej jako refundację poniesionych i udokumentowanych wydatków kwalifikowanych lub od niedawna jako zaliczkę na poczet przyszłych wydatków. Jednakże forma płatności będzie rozpatrywana indywidualnie przez instytucję wdrażającą w momencie podpisania umowy o dofinansowanie. W RPO występuje konkursowy lub indywidualny tryb naboru wniosków zgodny z regulaminem konkursu. Ostateczną decyzję w sprawie dofinansowania projektu podejmuje zarząd województwa będący Instytucją Zarządzającą.
W roku 2010 wiele województw prowadzi lub planuje przeprowadzić nabory wniosków do działań związanych z OZE. W niektórych województwach natomiast wyczerpała się już alokacja – możliwe są jednak przesunięcia środków z innych, mniej obleganych działań. Szczegóły przedstawia tabela, którą zamieściliśmy w dziale multimedia. Jej autorem jest firma konsultingową MCG, działającą na pomagająca w dofinansowaniu z Funduszy Unijnych, szczególnie z dziedziny, innowacji, odnawialne źródła energii, energetyki i ochrony środowiska.
Właściwie każde województwo oferuje wsparcie w ramach OZE. Z drugiej jednak strony środki finansowe w dużej mierze zostały wyczerpane i bieżący rok będzie ostatnim jeżeli chodzi o nabory wniosków w ramach OZE.
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich
W przypadku inwestycji w miejscowościach należących do gminy wiejskiej, miejsko-wiejskiej z wyłączeniem miast powyżej 5.000 mieszkańców oraz w miejscowościach gminy miejskiej o liczbie mieszkańców mniejszej niż 5.000, wsparcie może być udzielane także w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. W ramach działania 321 „Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej” dofinansowanie mogą uzyskać m. in. projekty w zakresie wytwarzania lub dystrybucji energii ze źródeł odnawialnych, w szczególności wiatru, wody, energii geotermalnej, słońca, biogazu albo biomasy. Zakres pomocy obejmuje koszty inwestycyjne, w szczególności: zakup materiałów i wykonanie prac budowlano – montażowych oraz zakup niezbędnego wyposażenia.
Beneficjentem działania może być gmina lub jednostka organizacyjna, dla której organizatorem jest j.s.t. wykonująca zadania określone w zakresie pomocy.
Maksymalny poziom dofinansowania wynosi 75% kosztów kwalifikowanych. Ponadto maksymalna wysokość pomocy na realizację projektów w jednej gminie, w okresie realizacji Programu, nie może przekroczyć 3 mln zł.
Organami odpowiedzialnymi za wdrażanie działania 321, są urzędy marszałkowskie w poszczególnych województwach. Obecnie trwają prace nad dokumentacją do działania, w związku z czym nie zostały jeszcze ogłoszone terminy naboru wniosków.


Zobacz więcej odpowiedzi
Tworzenie stron www.stronki.pl
świadectwa energetyczne audyt energetyczny
certyfikaty energetyczne świadectwo energetyczne
certyfikat energetyczny charakterystyka energetyczna